هابمد؛ پزشکی با چاشنی زبان
هابمد؛ پزشکی با چاشنی زبان
کاتاراکت به معنای کدورت یا «ابری شدن» عدسی شفاف چشم است. در حالت طبیعی، عدسی چشم نور را به پشت چشم (شبکیه) میآورد تا تصویر واضح روی شبکیه تشکیل شود. با افزایش سن — یا در برخی شرایط خاص — پروتئینها و فیبرهای عدسی به تدریج دچار تغییر میشوند، متراکم یا کدر میگردند، و این باعث کاهش شفافیت عدسی میشود. نتیجه این است که نور ورودی به چشم پراکنده میشود و تصویر تار یا مبهم میگردد.
کاتاراکت وابسته به سن، شایعترین نوع کاتاراکت است؛ اما انواع دیگری نیز وجود دارند؛ مانند کاتاراکت مادرزادی، کاتاراکت ناشی از تروما (ضربه)، یا کاتاراکت ثانویه (مثلاً پس از بعضی بیماریها یا مصرف دارو).
براساس محل تشکیل کدورت در عدسی، سه نوع اصلی وجود دارد:
کاتاراکت هستهای (Nuclear sclerotic): کدورت در مرکز عدسی شکل میگیرد. ابتدا ممکن است دید نزدیک بهتر شود، اما به تدریج عدسی زرد یا قهوهای میگردد و دید دور و رنگها تار میشوند.
کاتاراکت جلدی (Cortical cataract): کدورت در لایه پیرامونی عدسی ظاهر میشود؛ به شکل خطوط یا بخشهای سفید نامنظم که از لبه به سمت مرکز پیش میروند.
کاتاراکت زیرکپسولی خلفی (Posterior subcapsular cataract): کدورت در قسمت پشتی عدسی (نزدیک شبکیه) شکل میگیرد. این نوع معمولاً سریعتر پیشرفت میکند و نور مستقیم یا چراغ در شب باعث خیرگی و کاهش دید میشود.
ممکن است فرد بیش از یک نوع کاتاراکت داشته باشد.
با پیشرفت کاتاراکت، ممکن است این علائم را تجربه کنید:
دید مبهم، مهآلود یا «مثل نگاه از پشت شیشه کثیف»
کاهش توانایی دید در شب یا نور کم
حساسیت به نور خورشید یا چراغ خودرو (خیرگی، هاله دور نور)
محو شدن رنگها یا زرد شدن رنگها
نیاز به نور بیشتر برای خواندن یا کار دقیق
تغییر مکرر شماره عینک یا لنز
دید دوگانه (در یک چشم) یا تاری متغیر
کاتاراکت معمولاً بدون درد است؛ اما ممکن است ناراحتی در نور زیاد یا تابش شدید ایجاد شود.
هرچند افزایش سن مهمترین عامل است، برخی عوامل دیگر نیز ریسک تشکیل کاتاراکت را افزایش میدهند:
عوامل محیطی و سبک زندگی:
قرار گرفتن طولانی در معرض نور خورشید (UV)
سیگار کشیدن
مصرف زیاد الکل
قرارگیری در معرض مواد شیمیایی، آلودگی هوا
شرایط پزشکی و دارویی:
دیابت و قند خون کنترل نشده
چاقی
سابقه جراحی چشم یا التهاب چشم
استفاده طولانی مدت از داروهایی مثل استروئیدها
سابقه خانوادگی و عوامل ژنتیکی نیز ممکن است نقش داشته باشند.
تشخیص کاتاراکت با معاینه چشم توسط چشمپزشک انجام میشود:
معاینه با اسلیت-لامپ برای بررسی عدسی
آزمایش دید (Visual acuity)
در صورت لزوم عکس شبکیه، بررسی میدان دید، یا دیگر آزمایشات برای تشخیص انواع کاتاراکت یا مشکلات جانبی
تنها درمان قطعی کاتاراکت، جراحی است. در طی جراحی، عدسی کدر خارج میشود و بهجای آن یک عدسی مصنوعی شفاف (IOL) قرار میگیرد.
جراحی کاتاراکت یکی از رایجترین و ایمنترین عملهای چشم است. عوارض جدی نادر است اما مثل هر عمل جراحی باید با پزشک درباره مزایا و ریسکها مشورت شود.
بسیاری پس از جراحی دید واضحتر میشود و ممکن است کمتر به عینک یا لنز نیاز داشته باشند.
اگرچه بروز کاتاراکت ممکن است به سن ربط داشته باشد و قابلاجتناب نباشد، اقدامات زیر میتواند سرعت پیشرفت آن را کاهش دهد یا از شروع زودرس آن جلوگیری کند:
استفاده از عینک آفتابی با فیلتر UV و کلاه در برابر آفتاب
خودداری از سیگار و الکل
کنترل دقیق بیماریهایی مانند دیابت و فشار خون
معاینات منظم چشم — بخصوص پس از ۵۰ سالگی
محافظت از چشم در مقابل آسیب یا جراحی بیمورد
اگر هر یک از این موارد را تجربه کردی:
تاری دید مداوم که با عینک هم بهتر نمیشود
خیرگی شدید، هاله نور یا دید ضعیف در شب
رنگها کمطراوت شده یا تغییر کردهاند
نیاز مکرر به تغییر شماره عینک
باید هرچه سریعتر برای معاینه چشم اقدام کنی. زیرا اگر آب مرواریدخیلی پیشرفت کند، ممکن است کیفیت زندگی و فعالیت روزمرهات تحت تأثیر قرار بگیرد.
آب مروارید وابسته به سن شایعترین علت کاهش دید در سالمندان است و معمولاً با کاهش تدریجی شفافیت عدسی همراه است. علائم اصلی شامل تاری دید، خیرگی و حساسیت به نور هستند. درمان قطعی آن جراحی است؛ ولی با رعایت مراقبتهایی مثل حفاظت در برابر نور خورشید، کنترل بیماریهای زمینهای و معاینات منظم چشمی میتوان پیشرفت آن را کند کرد.
