هابمد؛ پزشکی با چاشنی زبان
هابمد؛ پزشکی با چاشنی زبان
گلوکوم (که به نام آب سیاه هم شناخته میشود) اصطلاحی است برای گروهی از بیماریهای چشم که در آن، فشار داخل چشم افزایش مییابد و به عصب بینایی (optic nerve) آسیب میرساند. اگر این وضعیت درمان نشود، میتواند به کاهش دید تدریجی و حتی نابینایی دائمی منجر شود. این بیماری یکی از علتهای اصلی نابینایی در سراسر جهان است. Cleveland Clinic
در بسیاری از موارد، بهخصوص در نوع شایع گلوکوم (open-angle)، هیچ علامت اولیهای مشاهده نمیشود و بیماری بدون درد به تدریج پیشرفت میکند تا زمانی که آسیب چشم قابل توجه شود.
درد یا فشار در چشم
سردرد
قرمزی چشم
تار شدن دید
دیدن نقاط کور یا کاهش تدریجی میدان دید (vision loss)
دوبینی یا ضعف در دید
این علائم ممکن است بهتدریج ایجاد شوند و فرد از وجود مشکل آگاه نشود تا زمانی که بخش زیادی از عصب بینایی آسیب دیده باشد.
در نوع acute angle-closure glaucoma (نوع حاد)، علائم میتواند ناگهانی باشد و نیاز به مراقبت فوری دارد، مانند:
درد شدید چشم
دیدن حلقههای رنگی اطراف نور
تهوع و استفراغ همراه با درد چشم
از دست دادن ناگهانی یا سریع دید
در چنین شرایطی باید فوراً به چشمپزشک مراجعه کرد.
فشار داخل چشم (I O P) نقش اصلی در گلوکوم دارد، اما همه انواع گلوکوم همراه با فشار بالا نیستند. این فشار در چشم وقتی ایجاد میشود که مایع چشم (aqueous humor) بهدرستی تخلیه نشود و جمع شود، که میتواند عصب بینایی را تحت فشار قرار دهد.
گلوکوم زاویهباز اولیه (Primary Open-Angle Glaucoma): رایجترین نوع، که بهطور تدریجی پیشرفت میکند.
گلوکوم بستهشدۀ زاویه (Angle-Closure Glaucoma): انسداد ناگهانی مسیر تخلیهٔ مایع چشم که میتواند بهسرعت باعث افزایش فشار شود.
گلوکوم ثانویه: ناشی از آسیب چشم، التهاب، جراحی یا مصرف داروها مانند کورتیکواستروئیدها.
گلوکوم مادرزادی: با ساختار غیرطبیعی چشم در بدو تولد ایجاد میشود؛ بیشتر در کودکان دیده میشود.
برخی عوامل میتوانند احتمال ابتلا به گلوکوم را افزایش دهند:
سن بالای ۴۰ سال
سابقه خانوادگی گلوکوم
فشار چشم بالا
بیماریهای مزمن مثل دیابت یا فشار خون
نژاد/قومیت (در برخی جمعیتها شیوع بالاتر دیده میشود)
مشکلات انکساری چشم (نزدیکبینی یا دوربینی)
صدمات چشم یا جراحیهای قبلی
افرادی که این عوامل را دارند باید چکاپ چشم را منظمتر انجام دهند.
تشخیص زودهنگام گلوکوم اهمیت زیادی دارد زیرا میتواند پیشرفت آسیب بینایی را کند یا متوقف کند. معاینات چشمپزشکی ممکن است شامل موارد زیر باشند:
Tonometry: اندازهگیری فشار داخل چشم
Visual field test: بررسی میدان دید
OCT و تصویربرداری: ارزیابی عصب بینایی
Gonioscopy: بررسی زاویه تخلیهٔ مایع چشم
Slit lamp exam: معاینه دقیق ساختار چشم
این آزمایشها کمک میکنند تا عصب بینایی، میدان دید و فشار چشم بهدقت بررسی شود.
هدف درمان گلوکوم کاهش فشار داخل چشم و جلوگیری از آسیب بیشتر به عصب بینایی است. درمانها بسته به نوع و شدت بیماری متفاوت هستند:
قطرههایی که تخلیهٔ مایع را افزایش یا تولید آن را کاهش میدهند، معمولاً اولین خط درمان هستند.
در برخی موارد از درمان با لیزر برای بهبود تخلیهٔ مایع چشم استفاده میشود.
اگر سایر روشها کافی نباشند، روشهای جراحی مانند trabeculectomy، tube shunts یا MIGS (جراحیهای کمتهاجمی) برای بهبود تخلیهٔ مایع چشم انجام میشود.
گلوکوم قابل درمان قطعی نیست، اما با تشخیص زودهنگام و مدیریت درست میتوان پیشرفت آن را به میزان زیادی کند کرد یا متوقف نمود. اگر درمان بهموقع انجام شود، ممکن است بینایی موجود حفظ شود و از نابینایی جلوگیری شود.
گلوکوم را نمیتوان بهطور کامل پیشگیری کرد، اما با کارهای زیر میتوان خطر آسیب شدید بینایی را کاهش داد:
معاینات منظم چشم: مخصوصاً برای افرادی با عوامل خطر
پایش فشار چشم: حتی بدون علائم
کنترل بیماریهای همراه: مانند دیابت یا فشار خون بالا
استفاده از محافظ چشم در هنگام فعالیت خطرناک
رعایت برنامه درمانی تجویز شده
این اقدامات میتوانند کمک کنند تا در صورت بروز اولیهٔ گلوکوم، سریعتر تشخیص داده و درمان شوند.
گلوکوم گروهی از بیماریهای چشمی است که میتوانند باعث آسیب تدریجی عصب بینایی و کاهش دید شوند. اغلب در مراحل اولیه بدون علامت است، به همین دلیل معاینات منظم چشمپزشکی اهمیت دارد. با درمانهای مناسب — نظیر قطرهها، لیزر یا جراحی — میتوان روند پیشرفت بیماری را کنترل نمود و از نابینایی جلوگیری کرد.
