آفتاب‌سوختگی: علائم، علل، درمان و پیشگیری

 تعریف و نمای کلی

• سوزش و التهاب پوست که با قرمزی، گرمی، درد و حساس شدن همراه است و معمولاً چند ساعت پس از آفتاب‌سوختگی ظاهر می‌شود

علائم شایع آفتاب‌سوختگی

• قرمزی یا صورتی شدن پوست (در پوست‌های تیره‌تر تشخیص آن ممکن است دشوارتر باشد).

• گرم یا داغ شدن پوست

• درد، حساسیت و خارش

• تورم و تاول‌های کوچک پر از مایع (که ممکن است ترک بخورند)

• در موارد شدید: سردرد، تب، تهوع و خستگی

• درگیری چشم‌ها (احساس درد یا خشکی در چشم‌ها)

علت اصلی

• مواجهه بیش از حد با نور ماوراءبنفش (UVA و UVB) که به DNA و سلول‌های پوستی آسیب می‌زند و باعث بروز التهاب و گشاد شدن رگ‌ها می‌شود.

• انعکاس اشعه UV توسط آب، شن، برف یا سطوح بازتاب‌دهنده‌ی دیگر ممکن است باعث سوختگی حتی در روزهای ابری شود.

عوامل خطر

• پوست روشن یا موهای قرمز با استعداد سوختگی زیاد

• زندگی در مناطق آفتابی، گرم یا ارتفاع بالا

• فعالیت‌های بیرونی یا شنا در آب (پوست مرطوب راحت‌تر می‌سوزد)

• مصرف داروهای حساس‌کننده به نور

عوارض احتمالی آفتاب‌سوختگی

• پیری زودرس پوست (چروک، لکه‌های تیره، کاهش حالت ارتجاعی)

• ضایعات پیش‌سرطانی مانند کراتوزهای آکتینیک

• افزایش خطر ابتلا به سرطان پوست از جمله ملانوما

• آسیب به چشم (کدورت عدسی، سوختگی قرنیه یا «برف‌کوری») 

درمان و مراقبت خانگی پیشنهادی

1. داروهای مسکن بدون نسخه مانند ایبوبروفن یا استامینوفن

2. خنک کردن پوست: کمپرس سرد، حمام با آب خنک و کمی جوش‌شیرین

3. مرطوب‌سازی پوست: استفاده از ژل یا لوسیون آلوئه‌ورا یا کالامین (سرد شده در یخچال)

4. درمان خارش: کرم هیدروکورتیزون ۱٪ یا آنتی‌هیستامین خوراکی

5. عدم دست‌کاری تاول‌ها: در صورت پاره شدن، ناحیه را تمیز کنید، پماد آنتی‌بیوتیک بزنید و بانداژ غیرچسبان استفاده کنید

6. هیدراته ماندن بدن: نوشیدن مایعات کافی

7. اجتناب از قرارگیری مجدد در معرض آفتاب هنگام بهبود علائم آفتاب‌سوختگی

⚠️ محصولات حاوی بنزوکائین (مثل محصولات بی‌حس‌کننده موضعی) ممکن است باعث واکنش‌های پوستی یا اختلالات خون‌سازی شوند و بهتر است با احتیاط استفاده شوند.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

• پوشش وسیع یا شدید پوست با تاول‌های بزرگ

• تورم شدید، قرمزی یا درد غیرقابل تحمل

• تب بالا (بیش از ۳۹.۴ °C)، تهوع، تعریق زیاد، تشنج یا گیجی

• علائم عفونت (مانند چرک، خطوط قرمز)

• تغییرات چشمی یا بینایی

• اگر درمان خانگی جواب ندهد یا علائم وخیم‌تر شوند

پیشگیری مؤثر

• استفاده از کرم ضدآفتاب با طیف محافظت گسترده (UVA/UVB) با SPF حداقل ۳۰، حداقل ۱۵–۳۰ دقیقه قبل از قرارگیری در آفتاب

• تجدیدنظر در مصرف ضدآفتاب: هر دو ساعت یا پس از شنا یا تعریق زیاد

• پوشیدن لباس محافظ، کلاه لبه‌دار و عینک آفتابی

• اجتناب از آفتاب‌سوختگی بین ساعات قوی تابش (۱۰ صبح تا ۴ بعدازظهر)

• توجه به داروهایی که ممکن است حساسیت پوستی‌تان به نور را افزایش دهند