لکه‌های پشمی (Cotton Wool Spots): علائم، علل، تشخیص و مدیریت

لکه‌های پشمی چیست؟

لکه‌های پشمی (Cotton Wool Spots) ضایعات سفیدرنگ و گچی‌شکل در سطح شبکیه هستند که معمولاً در معاینه Fundus دیده می‌شوند. این ضایعات در لایه الیاف عصبی شبکیه (Nerve Fiber Layer) قرار دارند و حاصل انسداد جریان اکساپلاسمیک در آکسون سلول‌های گانگلیونی هستند.

این انسداد معمولاً به دلیل کاهش موضعی خون‌رسانی (microinfarction) ایجاد می‌شود.

ظاهر بالینی

در معاینه مستقیم یا غیرمستقیم شبکیه، لکه‌های پشمی دارای ویژگی‌های زیر هستند:

• ظاهر سفید یا متمایل به کرم

• حاشیه‌های نامشخص و کدر

• محل قرارگیری در لایه سطحی شبکیه

• اغلب همراه با سایر نشانه‌های بیماری زمینه‌ای (مانند میکروآنوریسم‌ها یا خون‌ریزی‌های نقطه‌ای در دیابت)

این ضایعات معمولاً بدون درد و بدون تأثیر مستقیم بر میدان دید هستند مگر این که محل آنها در ناحیه ماکولا باشد.

علل و بیماری‌های مرتبط

لکه‌های پشمی یک بیماری مستقل محسوب نمی‌شوند، بلکه نشانه‌ای از یک اختلال زمینه‌ای سیستمیک یا چشمی هستند.

شایع‌ترین علل سیستمیک

• دیابت ملیتوس (به‌ویژه رتینوپاتی دیابتی غیرپرولیفراتیو)

• پرفشاری خون

• کم‌خونی شدید یا کمبود اکسیژن

• بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس اریتماتوز سیستمیک

• عفونت‌های ویروسی یا باکتریایی شدید مانند HIV

• سپسیس

علل چشمی یا عروقی

• انسداد شاخه‌ای یا مرکزی ورید شبکیه (BRVO / CRVO)

• انسداد شریانی شبکیه

• آسیب‌های تروماتیک به شبکیه

علل دارویی

برخی داروها ممکن است با ایسکمی شبکیه ارتباط داشته باشند، از جمله:

• اینترفرون‌ها

• برخی داروهای شیمی‌درمانی

تشخیص

تشخیص لکه‌های پشمی عمدتاً بالینی است، اما برای تعیین علت زمینه‌ای از روش‌های تکمیلی استفاده می‌شود:

۱. معاینه فوندوس

ارزیابی مستقیم ضایعات سفیدرنگ در لایه سطحی شبکیه.

۲. OCT (Optical Coherence Tomography)

• مشاهده ضخیم‌شدگی لایه الیاف عصبی

• کمک در افتراق از ضایعات مشابه مثل Drusen یا Exudates

۳. فلوئورسئین آنژیوگرافی

• مشخص‌کردن مناطق ایسکمیک

• ارزیابی جریان خون شبکیه

۴. آزمایش‌های سیستمیک

با توجه به شک بالینی، موارد زیر انجام می‌شود:

• CBC

• بررسی قند خون و HbA1c

• ارزیابی فشار خون

• تست‌های ایمنی

• بررسی عفونت‌های ویروسی در صورت لزوم

درمان و مدیریت

برای خود ضایعات معمولاً درمان اختصاصی وجود ندارد، زیرا لکه‌های پشمی به‌صورت خودبه‌خودی طی چند هفته تا چند ماه جذب می‌شوند.

مدیریت اصلی بر درمان علت زمینه‌ای متمرکز است.

اصول درمان

• کنترل دقیق دیابت و پرفشاری خون

• مدیریت اختلالات عروقی شبکیه در صورت وجود

• اصلاح کم‌خونی یا شرایط کاهش اکسیژن

• درمان عفونت‌ها یا بیماری‌های خودایمنی

• قطع یا تعدیل داروهای مرتبط (در صورت صلاحدید پزشک)

پیگیری

بیماران باید تحت پیگیری دوره‌ای چشم‌پزشکی قرار گیرند تا:

• کاهش یا برطرف‌شدن ضایعه بررسی شود

• احتمال بروز رتینوپاتی یا آسیب‌های جدید ارزیابی گردد

عوارض احتمالی

در اغلب موارد بدون عارضه هستند، اما در صورت گستردگی یا تکرار، ممکن است نشان‌دهنده یک بیماری زمینه‌ای شدیدتر باشند.

درگیری در ناحیه ماکولا می‌تواند موجب تاری دید موقت شود.

چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟

• کاهش ناگهانی دید

• دیدن فلاش، فلوتر یا سایه در دید

• وجود سابقه دیابت یا فشار خون بالا همراه با ضایعه جدید

• بروز مکرر لکه‌های پشمی