عفونت دستگاه ادراری (UTI) چیست؟
عفونت دستگاه ادراری (Urinary Tract Infection – UTI) به عفونت باکتریایی مجاری ادراری گفته میشود که میتواند مثانه، مجرای ادرار، حالب یا حتی کلیهها را درگیر کند. این عفونت در کودکان و بزرگسالان شایع است و اگر بهموقع درمان نشود، ممکن است باعث مشکلات جدی در کلیه شود.
علائم عفونت دستگاه ادراری
علائم UTI ممکن است بسته به سن و محل عفونت متفاوت باشد.
در کودکان و نوزادان
تب و بیقراری
استفراغ یا کاهش اشتها
سوزش یا درد هنگام ادرار
تکرر ادرار یا بیاختیاری
بوی بد یا تغییر رنگ ادرار
درد در قسمت پایین شکم یا کمر
در کودکان خردسال، علائم ممکن است مبهم باشد و فقط حالت ناخوشی عمومی دیده شود.
در بزرگسالان
سوزش یا درد هنگام ادرار
نیاز مکرر به ادرار کردن
درد یا فشار در ناحیه پایین شکم
وجود خون در ادرار
تب (در موارد پیشرفتهتر مثلاً التهاب کلیه)
این علائم نشانه التهاب در مثانه یا دیگر قسمتهای ادراری است و نیاز به بررسی پزشکی دارد.
علت عفونت ادراری
بیشتر موارد UTI ناشی از باکتریهای E. coli است که از روده بزرگ شروع شده و از اطراف دهانهٔ مجرای ادرار وارد میشوند. عوامل خطر شامل بهداشت نامناسب، نگه داشتن طولانی ادرار، اختلالات آناتومیک دستگاه ادرار، و در کودکان مشکلات مادرزادی است.
چگونه عفونت ادراری تشخیص داده میشود؟
تشخیص UTI معمولاً با بررسی نمونهٔ ادرار انجام میشود:
۱. تست دیپاستریک ادرار
آزمایش سریع برای بررسی وجود لکوسیتها (گلبولهای سفید) یا نیتریت که نشانهٔ عفونت هستند.
۲. میکروسکوپی و کشت ادرار
کشت ادرار برای تأیید عفونت و تعیین نوع باکتری یا حساسیت به آنتیبیوتیکها ضروری است. یک کشت مثبت با وجود باکتری و پیوری نشاندهندهٔ UTI است.
۳. سایر آزمایشها (در موارد خاص)
در کودکان با عفونتهای مکرر یا شدید، پزشک ممکن است سونوگرافی کلیه و مثانه پیشنهاد دهد تا آناتومی و جریان ادرار بررسی شود.
درمان عفونت دستگاه ادراری
درمان UTI معمولاً با آنتیبیوتیکها انجام میشود و بسته به شدت عفونت و سن بیمار انتخاب میشود.
۱. درمان خوراکی (بیشتر موارد)
برای عفونتهای سطحی مثانه (سیستیت) معمولاً آنتیبیوتیک خوراکی داده میشود. درمان اغلب ۳ تا ۵ روز طول میکشد، اما پزشک دستورالعمل کامل را مشخص میکند.
۲. درمان داخل وریدی
در موارد شدیدتر، بهویژه در نوزادان زیر ۳ ماه یا در صورت حضور علائم سیستمیک (مثل تب بالا، لرز)، ممکن است آنتیبیوتیک داخل وریدی تجویز شود.
پیگیری و بررسیهای تکمیلی
در بسیاری از کودکان، سونوگرافی کلیه و مثانه پس از اولین UTI ضروری نیست، اما در کسانی که عفونت مکرر دارند یا سنشان کمتر از ۶ ماه است، معمولاً بررسیهای بیشتر توصیه میشود.
پیشگیری از UTI شامل بهداشت صحیح، نوشیدن مایعات کافی و تخلیهٔ منظم مثانه است.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
تب بدون علت مشخص در کودکان
سوزش یا درد شدید هنگام ادرار
وجود خون در ادرار
درد شدید در کمر یا پهلو
عدم بهبود پس از شروع درمان اولیه
این علائم ممکن است نشانهٔ پیشرفت عفونت به کلیهها (پیلونفریت) یا عوارض دیگر باشد و نیازمند ارزیابی سریعتری است.
جمعبندی
عفونت دستگاه ادراری (UTI) یک مشکل شایع است که میتواند هر بخش از مسیر ادراری را درگیر کند. با تشخیص صحیح از طریق آزمایش ادرار و درمان بهموقع با آنتیبیوتیکها، اغلب بیماران بهخوبی بهبود مییابند. توجه به علائم اولیه و مراجعه سریع به پزشک میتواند از عوارض جدی جلوگیری کند.